پیرامون جشن هزاره فردوسی(قسمت اول)

جشن هزار فردوسی به مناسبت هزارمین سال تولد این شاعر بزرگ در سال ۱۳۱۳ ش(۱۹۳۴ م.) در ایران و سایر کشورهای جهان از جمله اتحاد جماهیر شوروی، آمریکا، آلمان، انگلستان، فرانسه، ایتالیا، سوئد، و مصر برگزار شد. فردوسی که به دلیل روایت افسانه های کهن و تاریخ ملی ایران و تلاش برای پرهیز از به کار بردن واژه های عربی در شاهنامه، همواره مورد تقدیر وطن پرستان ایرانی قرار گرفته بود، در دوره پهلوی به دلیل سیاست های ملیگرایانه این دولت بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. به طوری که در آستانه جشن هزار فردوسی از این شاعر ملی با عنوان “پیامبر” سخن به میان می آمد و از شاهنامه به عنوان “قرآن عجم” یاد می شد.
مهمترین بخش جشن هزاره فردوسی در ایران را می توان کنگر هزار فردوسی دانست. این کنگره که در مهر ماه ۱۳۱۳ ش. در تهران برگزار شد، اولین کنگر علمی بین المللی برگزار شده در ایران و محل گردهمایی و تبادل نظر اندیشمندان بزرگ ایرانی و شرق شناسان برجسته جهان در باره فردوسی ، زندگی و شعر او بود.
جشن هزار فردوسی که در ابعاد وسیع در شهرهای مختلف ایران و جهان بر پا شد، بازخوردهای سیاسی فرهنگی مهمی در سطح ملی و بین المللی داشت. انجمن آثار ملی با همکاری برخی از ارگان های دولتی از مدت ها پیش از آغاز جشن مشغول تهیه تدارکات لازم برای برگزاری این مراسم بزرگ بود. اخبار مربوط به آمادگی برای جشن در روزنامه ها و نشریات مختلف به چاپ می رسید. کتاب های زیادی درباره فردوسی، شعر و زندگی او و تاریخ ایران باستان نوشته شد و نسخه ها و تصحیحات مختلفی از شاهنامه به بازار آمد.
ملک الشعرای بهار کتاب شرح حال فردوسی از روی شاهنامه را نوشت. وی در این کتاب تلاش کرده تا وقایع زندگی فردوسی را بر اساس ابیات شاهنامه بازسازی نماید. همچنین محمد امین ادیب طوسی ( ۱۲۸۳- ۱۳۶۱ ش.) منظومه ای بلند به نام پیام فردوسی سرود که به صورت کتاب به چاپ رسید. ابراهیم پورداوود یک سال قبل از آغاز جشن هزاره منظومه ای با عنوان یزدگرد شهریار، یادگار جشن سال هزارم فردوسی در بمبئ به چاپ رساند. این منظومه شرح آخرین مناجات یزدگرد سوم، پادشاه ساسانی، با خداوند و شکایت او از حمل اعراب است. در پایان منظومه یزدگرد به تیغ آسیابانی در مرو کشته می شود. توصیف صحن مرگ یزدگرد با لحنی احساسی ، بیانگر افسوس خوردن شاعر بر روزگاران پرعظمت ایران باستان است که با مرگ آخرین پادشاه ساسانی به پایان می رسد.
تقی نصر(۱۲۸۵- ۱۳۶۴ش.) کتاب تاریخ حقوق ایران از ابتدا تا هجوم عرب را، که شرحی کامل بر قوانین حقوقی و اجتماعی ایران پیش از اسلام بود، به زبان فرانسه بر اساس اسناد تاریخی و تحقیقات شرق شناسان برجسته دنیا نوشت. در یکی از آگهی های روزنامۀ ایران خواندن این کتاب و شناخت ایران باستان به عنوان بهترین قدردانی از فردوسی معرفی شده است. به مناسبت جشن هزار فردوسی علی محمد آزاد همدانی ( ۱263 – ۱324 ش.) کتاب عشق و ادب را درباره شرح حال فردوسی و وضعیت حکومت در زمان او نوشت. همچنین منظومه داستانی چهارصد سال بعد از فردوسی نوشت نصرت الله کاسمی ( ۱۲۸۹- ۱۳۷۴ش.) حاوی یک مقدمه و یک داستان در پنج منظوم در همین زمان به چاپ رسید. داستان این کتاب بخشی از ترجمه منثور حکایت چهارصد سال بعد از فردوسی اثر نویسندۀ فرانسوی فرانسوا کپه دوگور است.
شاهنامه چاپ بروخیم بر اساس نسخه وولرس به تصحیح عباس اقبال در دوازده جلد و با مینیاتور های رنگی به چاپ رسید. این کتاب حاوی ده جلد متن، یک جلد فرهنگ واژگان و یک جلد شرح حال فردوسی بود. همچنین شاهنامه چاپ موسسه خاور به تصحیح محمد رمضانی با نقاشی های زیبا در پنج مجلد به مناسبت جشن فردوسی منتشر شد. برخی از نشریات ادواری، اقدام به چاپ ویژه نامه جشن هزارۀ فردوسی کردند. از جمله این نشریات، نشری مهر بود. شمارۀ ۵ و ۶ این نشریه تحت عنوان فردوسی نامه به مناسبت جشن هزارخ فردوسی در بیش از ۳۰۰ صفحه منتشر گردید. این ویژه نامه حاوی اشعار و مقالات گوناگون دربار فردوسی و شاهنامه و نقش فردوسی در حفظ تاریخ ایران و زبان فارسی است. قسمت پایانی این نشریه شرح مختصری است از سخنرانی های ارائه شده در کنگره فردوسی و حاوی عکس اندیشمندان ایرانی و خارجی شرکت کننده در این کنگرۀ بزرگ می باشد.
کنگره هزاره فردوسی در تهران در فاصلۀ ۱۲ تا ۱۶ مهر ۱۳۱۳ (چهارم تا هشتم اکتبر ۱۹۳۴) در تالار بزرگ مدرسه دارالفنون که به تازگی بازسازی شده بود، برگزار شد. دست اندرکاران جشن هزاره فردوسی از چند روز قبل از افتتاح کنگره درگیر تزئین سالن بزرگ دارالفنون و نصب مجسمه فردوسی در آن بودند. به علاوه، گزیده ابیات شاهنامه و اشعار و مطالب مربوط به فردوسی به همراه عکسی از مجسم وی برای توزیع در میان شرکت کنندگان جلسه آماده شده بود.
در این کنگره بیش از ۸۰ نفر از نمایندگان و شرق شناسان ۱۸ کشور مختلف شرکت کردند. قریب به نیمی از این اندیشمندان، شرق شناسان و ادیبان سایر کشورها بودند. در میان آنها، شخصیت های برجست های چون هانری ماسه، آرتور کریستنسن، یان ریپکا و بهرام گور انکلساریا حضور داشته و در کنگره فردوسی سخنرانی کردند.
کنگره در ساعت ۹:۳۰ صبح روز ۱۲ مهر با خوش آمدگویی محمد علی فروغی و علی اصغر حکمت آغاز شد. در مدت اقامت مستشرقین در تهران شرح حال و سوابق علمی آنان، و همچنین ریز برنامه گردش آنها در روزنامه ها و نشریات مختلف منتشر می شد. در روز ۱۲ مهر، پس از مراسم افتتاح کنگره، شرق شناسان به دعوت انجمن آثار ملی از مجلس شورای ملی و مدرسه صنایع مستظرفه بازدید کردند. شرکت کنندگان در کنگره هزاره فردوسی در روز ۱۳ مهر پس از اتمام سخنرانی ها ، در یکی از سال نهای تئاتر تهران به تماشای نمایش سه داستان از شاهنامه نشستند. در روز ۱۴ مهر پس از اتمام کار کنگره مدعوین به سمت میدان سلطنت آباد تهران حرکت کردند و از نزدیک به مشاهده مسابق چوگان بازی و نمایش های زورخانه، که وصف آنها در داستان های ملی ایران از جمله شاهنامه آمده است، پرداختند. در روز ۱۵ مهر مستشرقین پس از ایراد سخنرانی در کنگره فردوسی به گردش در کاخ سعد آباد پرداختند، سپس به تماشای تئاتر رستم و سهراب رفتند و در ۱۶ مهر، پس از اتمام کنگره از موزه معارف بازدید کردند. 21 برنامه تفریحی میهمانان جشن فردوسی در مدت اقامت آنها در تهران، علاوه بر ایجاد امکان بازدید از مکان های دیدنی شهر، زمینۀ آشنایی بیشتر آنها را با “ورزش های سنّتی ” و مظاهر فرهنگ وهنر در ایران فراهم نمود.
در روز سه شنبه ۱۷ مهر ۱۳۱۳، یک روز پس از پایان کنگر فردوسی، نخست وزیر، وزیر داخله، و وزیر معارف به همراه شرق شناسان و میهمانان جشن فردوسی تهران را ترک کردند و پس از توقف درسمنان، شاهرود، زیدر و سبزوار سر انجام در صبح روز ۱۹ مهر ماه از سبزوار به سمت نیشابور رهسپار شدند. این گروه پس از زیارت آرامگاه خیام به سمت مشهد حرکت کردند تا در روز ۲۰ مهر در مراسم افتتاح آرامگاه فردوسی شرکت کنند. از دیگر مکان های مورد بازدید مهمانان، نمایشگاه امتعه وطنی بود که در مشهد و سایر شهر های کشور به منظور نمایش کالاهای تولید شده در داخل کشور و نشان دادن پیشرفت های صنعتی ایران بر پا گردیده بود. برپایی هم زمان این نمایشگاه را با جشن هزاره فردوسی می توان از دیگر برنامه های سیاسی دولت پهلوی برای معرفی ایران به عنوان کشوری مدرن و پیشرفته به شمار آورد. پس از بازدید از نمایشگاه امتعه وطنی، شرق شناسان مسلمان برای زیارت، به حرم مطهر امام رضا (ع) رفتند و بعد از آن تمام میهمانان برای تماشای فیلم فردوسی که توسط کمپانی امپریال فیلم بمبئ ساخته و به وسیله ارباب کیخسرو شاهرخ به ایران آورده شد بود، در سالن شیر و خورشید سرخ حاضر شدند. شایان ذکر است که مهندس سازنده این سالن نیز کریم طاهرزاده بهزاد بود. در روز ۲۲ مهرماه شر قشناسان از مجموعه آستان قدس رضوی از جمله کتابخانه آستان قدس بازدید کرده و پس از آن در مراسم خداحافظی که توسط نخست وزیر برگزار شده بود شرکت نمودند. در مجموع می توان گفت که برنامه بازدید مستشرقین از مکان های مختلف در مشهد بیشتر در جهت آشنایی آنان با نمودهای پیشرفت در ایران و مشاهده امکانات پژوهشی و پزشکی موجود در کشور تدارک دیده شده بود.
در روز ۲۳ مهرماه میهمانان به سمت تهران حرکت کردند و در مسیر بازگشت در مراسمی که به دعوت اریک اشمید رئیس هیات حفاری موزه فیلادلفیا، در محل خرابه های ری برگزار شد، شرکت نمودند. شر قشناسان پس از پذیرایی در سایت حفاری ری از اشیای استخراج شده از محل حفاری بازدید کردند. پس از بازگشت به تهران به جز عده ای که برای سیاحت در ایران به شهرهایی چون شیراز و اصفهان رفتند، بقیه در تاریخ ۲۷ مهر به کرمانشاه و یا بندر پهلوی رفتند و از آنجا به کشورهای خود بازگشتند.
Advertisements
این نوشته در فردوسی و شاهنامه ارسال شده و با , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

1 پاسخ برای پیرامون جشن هزاره فردوسی(قسمت اول)

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s