معرفی شاهنامه دستنویس کتابخانه بریتانیا

دستنویس کتابخانهء بریتانیا در لندن British Library ،به‌نشان‌ Add.21103، دویست و نود هفت برگ، بی‌تصویر، خط نسخ و نستعلیق، کاتب ناشناس، محل‌ نامعلوم، مورخ محرم 675 هجری قمری برابر ژوئن 1276 میلادی).
پنج صفحهء مقدمهء منثور و هشت صفحهء آغاز شاهنامه تا اوایل داستان جمشید و یک‌ صفحه از داستان رستم و سهراب و هفت صفحه دنبالهء آن از داستان سیاوش و یک صفحه‌ پایان کتاب، یعنی جمعا بیست و دو صفحه آن بخط نو و نسنعلیق است و بقیه بخط نسخ. بخشی که به‌خط نستعلیق است با شتاب و بی‌سلیقگی نوشته شده است و بیشتر صفحات‌ بدون جدول‌بندی است و کاتب با ولنگاری مصرع‌ها را کوتاه و بلند نوشته و فاصلهء میان بیتها را یکسان نداشته است و برخلاف بخش اصلی که بندرت به تصحیحاتی در بالای‌ واژه‌ها و کنارهء صفحات برمی‌خوریم، این صفحات نو پرست از تصحیحات و افزوده‌ها. و اما همین بخش نو بخط نستعلیق نیز احتمالاً دو خط است، یعنی پنج صفحهء مقدمهء منشور به خطی نوتر و زشت‌ترست و هفده صفحهء بقیه به خطی دیگر و آنچه پس از مقدمهء منشور در آغاز متن اصلی کتاب، یعنی در دیباچه و داستانهای گیومرت و هوشنگ و طهمورت و جمشید در بالای بیت‌ها و کنار صفحات افزوده‌اند به‌همان خط مقدمهء منثورست.
مقدمهء منثور آن چنین آغاز می‌گردد: سپاس و آفرین خدایرا که این جهان و آن جهان‌ آفرید. بندگان را اندر جهان پدیدار کرد…این همان مقدمهء کهن است، ولی پایان آن‌ به افسانهء محمود و فردوسی و هجونامه می‌انجامد. صفحهء نخستین متن اصلی، یعنی آغاز دیباچه، دارای سرلوح است با عبارت: هذا کتاب شاهنامه من کلام حکیم ابی القاسم‌ فردوسی الطّوسی رحمة اللّه تعالی. صفحات در شش ستون و 29 سطر جدول‌بندی شده‌اند. هر صفحه بدون سرنویس دارای 87 بیت است. خط کهن، یعنی خط اصلی با این بیت‌ در داستان جمشید آغاز می‌گردد:
به چنگ آمدش چند گونه گهر / چو یاقوت و بیجاده و سیم و زر
تاریخ ختم شاهنامه در این دستنویس سال چهار صد هجری قمری است و پایان‌ صفحهء آخر کتاب چنین است:
سر آمد کنون قصهء یزدگرد / به ماه سفندارمد روز ارد
ز هجرت شده پنج هشتاد بار / بنام جهان داور کردگار
چو این نامور نامه آمد بین‌ / ز من روی کشور شود پر سخن
‌از آن پس نمیرم که من زنده‌ام‌ / که تخم سخن من پراکنده‌ام‌
هر آنکس که دارد هش و رای و دین‌/ پس از مرگ بر من کند آفرین
کتبت من النسخه فی محرم سنه خمس و سبعین و ستمایه. کذا فی منقول عنه سنه 675.
در آغاز این دستنویس یک نفر بخط نستعلیق شکسته و خوش بیتهایی نوشته:
دوستی با مردم دانا نکوست‌ / دشمن دانا به از نادان دوست الخ
و در میان آن بیت‌ها به‌همان خط تاریخ دهم ذی الحجّه 1253 گذاشته است.در همین‌ صفحه در بالا به انگلیسی نوشته است:
Obtained it about 1847 at shiraz from a parsee mho brought it from yezd at . my request.H.S
سال 1848 میلادی برابرست با سال 1264 هجری قمری(سال جلوس ناصرالدّین‌ شاه قاجار)که یازده سال از تاریخ پیشین،یعنی سال 1253 است.بدین ترییب این‌ دستنویس تا آن سال پیش در ایران بوده و در آغاز سلطنت ناصرالدین شاه از ایران‌ خارج شده است.
Advertisements
این نوشته در فردوسی و شاهنامه ارسال شده و با , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s