اسپهبدان ساسانی

برای تاریخ‌دانان ایران باستان مشخص است که از قرن سوم تا پنجم میلادی یک ایران‏ اسپهبد فرمانده کل قوای ایرانشهر بود.به‌گفته متون عربی و فارسی و فارسی میانه در زمان خسرو اول(انوشیروان)،این قسمت ایران اسپهبد در میان چهار اسپهبد تقسیم شد،یکی اسپهبد خراسان‏(شمال شرقی)؛ اسپهبد خوروران(جنوب غربی)؛ اسپهبد نیمروز(جنوب شرقی)؛ و اسپهبد آدور بادگان(شمال غربی).
هریک از این اسپهبدان بر هر کوست یا ناحیه ایرانشهر خدمت‏ می‌کردند.دلیل این تقسیم کار ایران اسپهبد به این دلیل می‌تواند باشد که در قرن پنجم میلادی‏ شاهنشاهی ساسانی با مشکلات مرزی بسیار روبرو شد.از قرن سوم در جنوب قبایل اعراب‏ بدوی به ایرانشهر هجوم می‌آوردند،در غرب جنگ مدام با امپراطوری روم،مخصوصا بر سر ارمنستان،و در شرق نیز هفتالیان و ترکان شروع به حمله به ایرانشهر کردند.به‌سختی می‌شد که‏ یک ایران اسپهبد در چند نقطه با دشمن بجنگد.از اینرو بنظر می‌رسد که خسرو اول چهار اسپهبد به‌جای یک ایران اسپهبد گماشت.به نظر من این تغییر و تهولات در زمان پدر خسرو، یعنی قباد انجام گرفت چون در آنزمان بود که اوضاع شرقی ایران دچار آشوب شد و او در این‏باره‏ دست به رفرم‌هایی زد که منابع سکه‌شناسی آنرا تایید می‌کند.
در چند دهه گذشته ایران‌شناس معروف فرانسوی فیلیپ ژینیو بر این نظر بود که چون این‏ تقسیم چهارگانه اسپهبدان فقط در متون کتبی و نه بر مهرها وجود دارد،ساخته و پرداخته نویسندگان متون می‌باشد و در حقیقت این‌چنین نبوده.به‌تازگی ایرانشناس ارجمند دیگری بنام‏ ریکا گیسلن کتاب جدیدش را برایم فرستاد که شامل یک سری مدارک کاملا جدید می‌باشد.این کتاب کوچک مطالعه درباره کشف جدید یک سری مهرهای بسیار زیبا متعلق به چندین‏ اسپهبد می‌باشد که نظریه بخش کردن سمت ایران اسپهبد به چهار اسپهبد را تایید می‌کند.این‏ کتاب شامل یازده مهر اسپهبدان چهارکوست می‌باشد.چون شکل و شمایل این مهرها باهم‏ شباهت زیادی دارند فقط چندی از آنها را اینجا نشان می‌دهیم ولی نام همه را بیان می‌کنیم.
نام هشت اسپهبد بر روی این مهرها وجود دارد که شامل چهر برزین،دادبرزمهر،بهرام‏ (خسرو)آدور ماه،بهشابور،پیرگ شهر براز،بستام،گرگن مهر،سیدوش مهر،و سیدوش مهران. تمام مهرها سواری را نشان می‌دهد که زره پوشیده و با نیزه‌ایی در دست بر اسپی که زره نیز دارد نشسته.فقط کلاه‏های آنها باهم تفاوت دارند.
 
اسپهبد چهر برزین
مهر اول متعلق به ایران اسپهبد خراسان بنام چهر برزین می‌باشد.
کتیبه بر روی مهر را می‌توان چنین خواند که با قرائت گیسلن کمی فرغ دارد:
«چهر برزین…رهبر(بد)و بخت(جادگ)نیک خسرو،بزرگ ایران اسپهبد کوست خراسان»
 mohr1
دادبرزمهر
اسپهبد دوم نیز اسپهبد خراسان می‌باشد که از خاندان پهلو می‌باشد و کتیبه آنرا می‌توان‏ چنین قرائت کرد:
«دادبرزمهر اسپهبد پهلو و بخت(جادگ)نیک اوهرمزد،بزرگ ایران اسپهبد کوست خراسان، افزون.»
 
بهرام(خسرو)آدور ماه
اسپهبد سوم اسپهبد نیمروز می‏باشد که بر حسب قرائت مهر نام دیگر از آنیکه داشته اتخاذ کرده:
«بهرام که خواستار نام خسرو آدورماهان…رهبر(بد)و شبستان و بخت(جادگ)نیک‏ خسرو،بزرگ ایران اسپهبد کوست نیمروز.»
 mohr2
مهر دیگر نیز بنظر می‌رسد که متعلق به همان بهرام(خسرو)آدور ماه می‌باشد و دارای عنوان‏ بلندتری است.
«بهرام که خواستار نام خسرو…بد(رهبر)شبستان،شهر هزار رفت و بخت(جادگ)نیک‏ اهورمزد،بزرگ ایران اسپهبد کوست نیمروز.
 
بهشابور
«بهشابور اسپهبد پارس و شهر(شاهنشاهی)…بد(رهبر)و بخت(جادگ)نیک خسرو،بزرگ‏ ایران اسپهبد کوست نیمروز.»
 mohr3
پیرگ شهربراز
«پیرگ شهربراز و بخت(جادگ)نیک خسرو،بزرگ ایران اسپهبد کوست نیمروز»
مهر دیگری از پیرگ نیز وجود دارد که نشان‏دهنده اینست که او از خاندان مهران بوده:
«پیرگ شهربراز و بخت(جادگ)نیک خسرو،بزرگ ایران اسپهبد کوست نیمروز(خاندان‏ مهران).
«بستام،هزار بد و بخت(جادگ)نیک خسرو،بزرگ ایران اسپهبد کوست خوروران.»
«بستام،هزار بد…و بخت(جادگ)نیک خسرو،بزرگ ایران اسپهبد کوست خوروران.فرّخ.»
 
گرگن مهران
گرگن مهران…و بخت(جادگ)نیک خسرو،بزرگ ایران اسپهبد کوست آدور بادگان.

mohr4

سیدوش مهران
«سیدوش مهران،شهر اسپهبد و بخت(جادوگ)نیک خسرو،بزرگ ایران اسپهبد کوست‏ آدوربادگان.»
 
منبع:
دریایی،تورج:1381،اسپهبدان ساسانی،مجله بخارا،شماره 24
Advertisements
این نوشته در تاریخ ارسال شده و با , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s