زبان و ادبیات فارسی باستان

زبان فارسی باستان،نیایِ زبان فارسی امروزی،زبان قوم پارس بوده است که پس از ورود به ایران در جنوب غربی آن ساکن شدند و شاهنشاهی بزرگ هخامنشی را در سال 550 ق.م بنیاد نهادند.
خط میخی فارسی باستان که از چپ به راست نوشته می‌شود،با سی و شش نشانه هجایی _ الفبایی،هشت واژه‌نگار،نشانه واژه جدا کن و چند نشانه برای اعداد،از ساده‌ترین خطوط میخی به شمار می‌رود.با وجود این،از جمله مهم‌ترین مشکلات این خط،عدم تمایز میان مصومت‌های کوتاه و کشیده،بر نگارش درنیامدن برخی آواها مثل  n پیش از t و ابهام در قرائت برخی از ترکیبات است.
درباره منشا خط میخی فارسی باستان اختلاف نظر وجود دارد.دیاکونوف ابداع این خط را به مادها نسبت می‌دهد و بر این باور است که آن را بر پایه خط آرامی و خطوط میخی اکدی و اورارتویی ابداع کرده‌اند.گیرشمن ابداع خط میخی فارسی باستان را به زمان چیشپیش پسر هخامنش نسبت می‌دهد.هلوک سعی در اثبات این نکته داشته که اختراع این خط در زمان کورش بزرگ آغاز شده و و در زمان داریوش اول نشانه‌هایی بدان افزوده و آن را کامل کرده‌اند.برخی نیز عقیده دارند که این خط را به فرمان داریوش اول ابداع کرده‌اند.

farsiye bastan

تا کنون تصور می‌شد که خط میخی فارسی باستان مخصوص نگارش کتیبه‌های سلطنتی بوده و کاربرد عام نداشته است.اما شناسایی یک لوحه گلی به زبان و خط میخی فارسی باستان در سال 2007 در میان هزاران لوحه اقتصادی و اداری که هرتسفلد در سال 1933 در ارگ تخت‌جمشید کشف کرده بود،نشان داد که کاربرد خط میخی فارسی باستان محدود به فرمان‌های شاهانه نبوده است.
آثار بازمانده از شاهنشاهان هخامنشی گاه یک‌زبانه(غالباً فارسی باستان)،گاه دوزبانه(فارسی باستان به همراه ترجمه عیلامی یا اکدی)،اکثراً سه زبانه(فارسی باستان،عیلامی و بابلی) و به‌ندرت چهارزبانه (فارسی باستان،عیلامی،بابلی و مصری باستان به خط هیروگلیف) هستند.این آثار به دلیل اینکه از دخل و تصرف کاتبان و حذف و اضافات بعدی مصون مانده‌اند،اسناد تاریخی و زبانی بسیار باارزشی به شمار می‌روند.
شاهانی که کتیبه‌هایی به فارسی باستان از خود به یادگار گذاشته‌اند عبارت ‌اند از: کورش بزرگ،داریوش اول،خشایارشا،اردشیر اول،داریوش دوم،اردشیر دوم و اردشیر سوم.کتیبه‌های فارسی باستان را می‌توان بر این اشیاء یافت: آجرهای پخته و لعاب‌دار،الواح زرین،سیمین،سنگی و گلی،بدنه کوه‌ها،پیکره‌های سنگی،دیوارها و پلکان کاخ‌ها،سردرها و سرپنجره‌های کاخ‌ها،ستون‌ها و پایه‌های ستون‌ها،دستگیره‌های درها،نقوش برجسته،وزنه‌ها،مهرها و ظروف.همچنین در برخی از گنجینه‌ها و مجموعه‌های شخصی،اشیاء کتیبه‌دار دیگری وجود دارد که هنوز بسیاری از انها معرفی نشده‌اند.این اشیاء را غالباً در همدان،شوش،تخت‌جمشید،بین‌النهرین،مصر،سوریه و آسیای صغیر یافته‌اند.
هر از گاهی کتیبه‌های جدیدی نیز کشف می‌شود.برای نمونه در سال 1379 در تپه هگمتانه همدان بخشی از یک پایه ستون خاکستری رنگ بدست آمد که دارای کتیبه‌ای به زبان فارسی باستان است و بقایای یک نشانه خط میخی عیلامی نیز در آن دیده می‌شود.این کتیبه متعلق به اردشیر دوم و مضمون آن مانند کتیبه داریوش داریوش دوم در شوش است.قطعه‌ای از یک لوحه گلی نیز در گرلا در رومانی یافت شده که دارای چهار سر ناقص به خط میخی فارسی باستان است.هارماتا این لوحه را در اصل دارای شش سطر و نسخه‌ای دیگر از کتیبه شش سطری داریوش در تخت‌جمشید دانسته است.
منابع:
رضائی باغ‌بیدی،حسن:1388،تاریخ زبانهای ایرانی،تهران،انتشارات مرکز دائرة‌المعارف اسلامی
زرشناس،زهره:1382،زبان و ادبیات ایران باستان،تهران،انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی
Advertisements
این نوشته در ادبیات ارسال شده و با , , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s