نبرد کورش با کرزوس و سقوط شاهنشاهی لیدیا

درباره جنگ کورش با لیدیا و تصرف غرب آسیای صغیر،منبع اصلی ما گزارشات هرودوت است.روشن است که مورخان بعدی بیشتر به او تکیه کرده‌اند.با استناد به تواریخ هرودوت،انگیزه تعیین کننده کورش را برای جنگ بیشتر تحمیلی بوده تا ارادی.
می‌دانیم که پیشتر در سال 585 پ م عهدنامه بین آستیاگ و پادشاه لیدیا،آلواتس امضا شد که بر مبنای آن رود هالیس خط مرزی بین ماد و لیدیا باشد؛همچنین آلواتس دختر خود، آرينيس‏ را به همسری آستیاگ داد.حال کرزوس که «نگران سقوط آستیاگ و بالاگرفتن کار پارس ها» بود،می‌توانست وانمود کند که برای گرفتن انتقام شوهر خواهر خود دست به این لشکرکشی می‌زند.او به امید سرنگون کردن کورش و قدرت پارس ها به کاپادوکیا حمله کرد.واضح است که کرزوس قصد داشت از موقعیت جدید بین المللی برای زیر پا گذاشتن عهدنامه 585 پ م که قدرت او را محدود به هالیس می کرد،استفاده کند.
کرزوس با فرستادن هدایایی به معبد دلف،از پیشگوی معبد درخواست کرد سرنوشت شروع جنگ را پیش‌بینی کند.هاتف معبد در پاسخی دو پهلو گفت: «اگر کرزوس به جنگ ایرانیان برود،دولتی بزرگ نابود می‌شود».تاریخ نشان داد این دولت بزرگ کشور لیدیا بود.هاتف همچنین به کرزوس توصیه کرد متحدی قوی دست و پا کند.کرزوس پس از دریافت این پاسخ،سفیران خود را برای بستن یک موافقت‌نامه نظامی نزد اسپارت فرستاد.اسپارتی‌ها با روی گشاده،تقاضای بستن پیمان نظامی علیه ایرانیان را پذیرفتند.پیش‌تر کرزوس با پادشاه بابل و فرعون مصر نیز پیمان اتحاد منعقد کرده بود.
کرزوس که بیش‌ از پیش به برتری خویش اعتقاد داشت،با حمله به کاپادوکیه جنگ را آغاز کرد.کورش نیز سپاه خود را به طرف منطقه پتریا کرد.کورش از مردم یونانی نشین منطقه درخواست کرد که به جناح او بپیوندند اما به جز مردم میله‌توس،بقیه نظر مساعدی نشان ندادند.
سرانجام جنگ خونینی در کناره رود هالیس رخ داد اما با این همه نتیجه قطعی دربر نداشت.کرزوس به سارد عقب‌نشینی کرد تا با استفاده از فصل زمستان به تجدید قبا بپردازد.او همچنین از متحدان خود تقاضای کمک کرد و قرار شد نیروهای آنها 5 ماه بعد به کرزوس ملحق بشوند.کرزوس با اطمینان از اینکه کورش در زمستان دست به حمله نمی‌زند نیروهای مزدور خود را مرخص کرد.
کورش در بحبوحه زمستان بطور غیر مترقبه‌ای به کرزوس حمله کرد و سپاه کرزوس را که در شرف مرخص شدن از خدمت بود را غافلگیر کرد.کرزوس سپاه خود را که از سواره‌نظام مجهز تشکیل شده بود بیرن از شهر مستقر کرد.کورش به پیشنهاد هارپاگ،شترهای باربر خود را از عقب سپاه به خط مقدم آن آورد و سربازان خود را سوار آن کرد.اسب‌های سپاه لیدیا در برابر بوی ناآشنای شتر واکنش نشان دادند،رو به فرار گذاشتند.سواران کرزوس مجبور شدند پیاده به جنگ ادامه بدهند.سپاه کرزوس نهایتاً به محاصره ارتش کورش درآمد.کرزوس که تصور می‌کرد محاصره طولانی خواهد شد،سفیرانی نزد بابل،مصر و اسپارت فرستاد و تقاضای کمک فوری کرد.در این میان فقط اسپارت کم و بیش به این درخواست پاسخ مثبت داد.
سرانجام پس از 14 روز سارد سقوط کرد. هرودوت روایت می‌کند که کورش کرزوس را محکوم کرد که بر تلی از هیزم سوزانده شود و آپولو (خدای یونانیان) به نحو معجزه آسایی دخالت کرد و او را نجات داد.اما مورخان دیگر به حق اعتراض کرده‌اند که در دین ایرانیان آلوده کردن آتش و سوزاندن انسان با آن تکفیر شده است.باکیلیدس که به زمان کرزوس از همه نزدیک‌تر بوده است(او حدود 40 سال بعد از سقوط سارد به دنیا آمد) حقیقت را بیان می‌کند و آن این است که کرزوس می‌خواسته خودکشی یعنی خودسوزی کند.ممکن است کورش آن را از آتش نجات داده باشد.داستان محتمل تر همین است و گزارش‌های یونانیان در این مورد که کورش برای اداره ممالک مفتوحه از فرمانروایان سابق آنها برای مشورت استفاده می‌کرده است موید این است.نیازی نیست به سالنامه نبونید اشاره کنیم که بعضی از دانشمندان آن را چنین تفسیر کرده‌اند که کورش به کشور «لو یا «لی» … (شاید لیدیا) لشگر کشید و شاه آنجا را کشت،چون اکنون معلوم شده است که کلمه اکدی Idook به معنای نبرد کردن و جنگیدن نیز هست نه لزوما به معنای کشتن.در هر صورت این نمی‌تواند سند معتبری مبنی بر آن باشد که کورش کرزوس را کشته است.
 
با اینکه یونانیان در نبرد سرنوشت ساز سارد نقشی نداشتند اما سقوط لیدیا برای آنان حادثه‌ای فراموش نشدنی بود.گزنفانوس نویسنده یونانی آسیای صغیر می‌نویسد:
در یک روز زمستانی،
که در کنار آتش،
بر تختی نرم لمیده‌ای،
غرق فکری،
شرابی گوارا روی غذایی خوب می‌نوشی،
از خود بپرس: از کجا آمده‌ای…
به من بگو وقتی آن مادی آمد،
چند ساله بودی؟
پس از فتح لیدیا،کورش تابالوس پارسی را فرماندار آنجا کرد و خود به ایران بازگشت.سکنه سارد به محض دور شدن کورش شورش کردند.قیام را پاکتیاس از پاسداران خزانه دولتی هدایت می‌کرد.کورش به پیشنهاد کرزوس،از برده کردن مردم سارد چشم پوشید و مازارس را با فرمان سرکوب شوریان و خلع سلاح مردم لیدیا به آنجا فرستاد.به محض نزدیک شدن نیروهای ایرانی،پاکتیاس و هوادارانش گریختند و این‌گونه قیام فروکش کرد.
مازاس پس از دستگیری پاکتیاس،تبعیت شهرهای یونانی نشین را در دستور کار خود قرار داد.سپاه تحت امر او ابتدا پرنیه و سپس مگنسیا را ویران و غارت کردند.پس از این عملیات مازاس درگذشت و کورش هارپاگ را مامور انجام ادامه عملیات کرد.
نخستین شهری که توسط هارپاگ مورد حمله قرار گرفت فوکه بود.مردم فوکه به جای تسلیم شدن در مقابل ایرانیان،سوار کشتی شدند و به ایتالیا گریختند و بدین ترتیب شهر بی‌سکنه به دست هارپاگ افتاد.اهالی تئوس نیز چنین کاری انجام دادند.سایر دولت‌شهرها نیز یکی یکی فتح شدند.در کسانتوس و کاونوس،مردان،زنان و فرزندان و اموال خود را گردآورند و آتش زدند تا با خیال راحت با ارتش هارپاگ بجنگند.در اسمیرنا نیز مدارک باستان‌شناسی تایید می‌کند که بسیاری از خانه‌ها و معابد سوخته یا ویران شدند.
بدین ترتیب تمام آسیای صغیر بدست ایرانیان افتاد و ایونیان تسلط خود را بر دریای اژه از دست دادند.یونانی‌ها و مردم لیدیا افزون بر پرداخت مالیاتی بیشتر از زمان کرزوس،مجبور بودند تا بخشی از ارتش ایران را تامین کنند.کارگزاران تشکیلات اداری شاهنشاهی،شهرهای ایونی را در ساتراپی لیدیا با پایتختی سارد ادغام کردند.آن‌گونه که پائوزانیاس توصیف کرده است،سارد از حیث زیبایی و ثروت سرآمد تمامی شهرها بود و درباره شهربان لیدیا،شانه به شانه قصیر شاهی در شوش می‌زد.

 

منابع:
داندامایف،محمد:1381،تاریخ سیاسی هخامنشیان،ترجمه خشایار بهاری،انتشارات کارنگ
بریان،پی‌یر:1381،امپراتوری هخامنشی،ترجمه ناهید فروغان،انتشرات فرزان روز
ویسهوفر،یوزف:1390،ایران باستان،ترجمه مرتضی ثاقب‌فر،انتشارات ققنوس
 
Advertisements
این نوشته در تاریخ ارسال شده و با , , , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s