گزارش شتنرگ و نهادن وینردشیر

گزارش شطرنج،چترنج‌نامک یا ماتیکان شترنگ یکی از کتاب‌های بجا مانده از زبان پارسی میانه (پهلوی) است.
عنوان این رساله در نسخه‎های خطی نیامده و تهذیب‎گر متون پهلوی با الهام از كلماتی كه در متن آمده و با توجه به موضوع رساله،این عنوان را بدان داده است.در آغاز رساله آمده است كه شاه هندوان دیویشرم در زمان خسرو انوشیروان(531 تا 579 م)،برای آزمودن خرد و دانایی ایرانیان و با توجه به سود خویش،شطرنجی را با هدایای گران‎بهایی به همراه بزرگترین دانشمند دربار خود به ایران فرستاد،با این شرط كه اگر ایرانیان نتوانستند معنی و مفهوم شطرنج را بیابند و توضیح دهند،باید به هندوان باج و خراج بپردازند(بند 1 تا 4)،سرانجام پس از سه روز بزرگمهر بُختگان معنی و مفهوم شطرنج را،كه نماد كارزار است،دریافت و توضیح داد و نقش نمادین هر یك از مهره‎ها را بیان داشت(بند 5 تا 11).بزرگمهر در برابر،نرد را كه به نظر مؤلف نماد جهان بر اساس جهان‎بینی زردشتی است،اختراع كرد و آن را به نام اردشیر بابكان،مؤسس سلسله ساسانی،«نیواردشیر»(= نَردشیر) نامید و آن را برای شاه تفسیر كرد.شاه بزرگمهر را مأمور كرد كه تخته نرد را به همراه هدایای بسیار به هندوستان برد تا دانشمندان دربار دیویشرم معنی و مفهوم نمادین مهره‎ها و تاس‎ها را بیابند.اما كسی از هندوان نتوانست رمز آن را كشف كند و بزرگمهر پیروزمندانه به ایران بازگشت(بند 19 تا 37). در پایان رساله،توصیه‎هایی درباره دقت در حفظ مهره‎های خود و حمله به حریف و دفاع در برابر او و غیره در بازی شطرنج، آمده است.
مطالب این رساله درباره اختراع شطرنج و نرد افسانه‎آمیز است و احتمالاً از روایات شفاهی رایج در اواخر دوره ساسانی به كتابت درآمده و ارتباط فرهنگی ایران و هند در زمان انوشروان موجب انتساب افسانه به دوران او شده است.احتمالاً این رساله از آیین‎نامه‎ای كه نام آن در پایان رساله(بند 38) ذكر گردیده،برگرفته شده است.مطالب آن ظاهراً به خدای‎نامه پهلوی و از آنجا،از راه ترجمه عربی،به برخی كتاب‎های تاریخی و ادب عربی و فارسی مانند غررالسیر ثعالبی و شاهنامه فردوسی،با اختلافاتی، راه یافته است.در بعضی از منابع،اختراع نرد به دوران اردشیر منسوب است یا آن نیز از اختراعات هندیان دانسته شده است.
ترجمه متن:
       PTDC0045 PTDC0046 PTDC0047 PTDC0048 PTDC0049 PTDC0050 PTDC0051 PTDC0052
منبع:
تفضلی،احمد: 1383،تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام،تهران،انتشارات سخن
بهار،محمدتقی:1379،ترجمه چند متن پهلوی،وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
Advertisements
این نوشته در نوشته های پهلوی ارسال شده و با , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s