یادگار زریران،حماسه‌ای از دوره اشکانیان

یادگار زریران یا ایاتکار زریران،رساله حماسی و مذهبی کوتاهی به زبان پهلوی است.«یادگار» در قدیم به معنی کتاب نیز بوده است؛دستِ‌کم دو متن پهلوی دیگر پهلوی نیز چنین خوانده شده‌اند: یادگار بزرگمهر و یادگار جاماسپی.
اگه چه یادگار زریران اثری از ادبیات دوره ساسانی است،اصل آن مربوط به زمان اشکانی می‌رسد.به دو دلیل: یکی اینکه بر خلاف سایر متون پهلوی که در آنها معمولاً به اوضاع زمان ساسانی و اوایل دوره اسلامی اشاره شده و از شخصیت‌های آن زمان نام رفته است،متن ما در این مورد سکوت کرده است.دلیل دیگر وجود تعداد زیادی از کلمات پارتی در آن است که کتابتهای بعدی به زبان پهلوی رویشان را نپوشانده است.
نکته دیگر وجود نام رستم در این متن پارتی است(بند 28).در واقع این قدیمی‌ترین متونی هست که نام پهلوان بزرگ روایت ملی ایران را در خود حفظ کرده‌ است.این از یک طرف قدمت افسانه رستم را تا زمان اشکانی بالا می‌برد و از طرف دیگر مدرکی است در تایید این نظر که نه تنها روایات حماسی مربوط به رستم و خاندان او از روایات ملی زمان اشکانی است،بلکه شخصیت‌های تاریخی و افسانه‌ای زمان اشکانی در شاهنامه حفظ شده‌اند،اما به بخش کیانیان از این کتاب منتقل شده‌اند.
سبک نگارش:
نخستین بار نولدکه موضوع منظوم یا منتور بودن یادگار زریران را مطرح کرد.او پس از ذکر این نکته که بیان واقعی و زنده الفاظ پهلوی از پس خط نارسای آن بر ما شناخته نیست،می‌نویسند که در این مورد نمی‌توان نظری قطعی داد.بعد با اشاره به ناهمسانی اجزای برخی جملات،از نظر کوتاهی،و بلندی،احتمال می‌دهد که این متن منثور بوده و ایرانیان،در گذشته‌های دور،تنها روایات حماسی منثور داشتند.ملک‌الشعرا بهار جمله‌بندی قسمتهایی از یادگار زریران را مطابق قواعد معمول نثر پهلوی نمی‌بیند و از این‌رو حدس می‌زند که این قسمتها،یعنی جملات خطابی،در اصل منظوم بوده و کل اثر را آمیخته‌ای می‌داند از نظم و نثر که بر اثر مرور زمان،عبارات آن دچار اغتشاش شده و شکل اصلی خود را از دست داده است.
بارتولومه با برسی بند 84 از یادگار زریران درباره سه سطر نخستین مویه بستور،پسر زریر بر پیکر بی‌جان پدر می‌نویسد: «به سبب قدرت تکان‌دهنده و شورانگیزش که در سراسر ادبیات پهلوی کتابی نظیرش یافت نمی‌شود از آوازی برگرفته شده یا از شعری حماسی.»
افعال در یادگار زریران نه تنها در بسیاری از موارد مغشوش به نظر می‌رسند،بلکه در بند 26 ناگهان از گذشته به حال می‌افتد.حدس زده‌اند که افعال یادگار زریران در اصل در زمان حال بوده‌اند و به دنبال تغییراتی که در جریان انتقال این اثر بدان راه یافته به شکل کنونی درآمده‌اند.این به کارگیری زمان حال در تشریح حالات روحی شخصیت‌ها یا در توصیف صحنه‌های جنگ و جدال چنان به متن جان می‌بخشد که خواننده یا شنونده خود را در ماجرا درگیر می‌یابد و نسبت به آن نمی‌تواند بی‌توجه بماند.
موضوع یادگار زریران:
پس از اینکه گشتاسب و خاندان او به آیین مزداپرستی می‌گروند،ارجاسپ شاه خیون‌ها در نامه‌ای که به گشتاسب می‌نویسد از او می‌خواهد که یا دست از دین نو بردارد یا آماده جنگ شود.چون گشتاسب در دادن پاسخ به ارجاسپ دودلی نشان می‌دهد،زریر برادر او،پاسخ نامه را بی‌باکانه می‌دهد و با ارجاسب قرار جنگ می‌گذارد و سالاری سپاه ایران را بدست می‌گیرد.پیش از آغاز جنگ جاماسب در پیش‌بینی خود کشته شدن زریر و شاهزادگان ایران را در نبرد تن‌به‌تن با دشمن به گشتاسب خبر می‌دهد.گشتاسب با شنیدن آن می‌خواهد از شرکت آنان در جنگ جلوگیری کند.جاماسپ به گشتاسب می‌گوید که در این صورت چه کسی می‌تواند از هجوم دشمن جلوگیری کند و چون او را از پیروزی نهایی ایران در جنگ آگاه می‌کند،گشتاسب خشنود می‌شود.
اگر چه در یادگار زریران نامی از زرتشت در میان نیست،اما مسبب اصلی این جنگ اوست و دین که گشتاسب پذیرفت.این جدال بر سر دین زرتشت با چیرگی ایرانیان بر خیون‌ها پایان نمی‌یابد،بلکه ادامه می‌یابد و زیربنای مبارزه رستم و اسفندیار را فراهم می‌سازد.

Yadegar 1 (2) Yadegar 1 (3) ?????????????? Yadegar 1 (5) ?????????????? Yadegar 1 (7) ?????????????? Yadegar 1 (9)

Yadegar 1 (10)

منبع:
غیبی،بیژن:1390،مقاله «یادگار زریران» در «فردوسی و شاهنامه‌سرایی»،تهران،انتشارات فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی
تفضلی،احمد: 1383،تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام،تهران،انتشارات سخن
عریان،سعید:1391،متن‌های پهلوی،گردآوریده جاماسب جی‌ دستور منوچهر جی جاماسب آسانا،تهران،انتشارات علمی
Advertisements
این نوشته در نوشته های پهلوی, حماسه و حماسه سرایی پیش از فردوسی ارسال شده و با , , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s