نخستین شاعران پارسی گوی پس از حمله اعراب(قسمت دوم)

حنظله بادغيسى– صاحبان كتب ادب و تراجم او را از معاصران دولت آل طاهر شمرده ‏اند و عوفى اين دو بيت را از او ذكر كرده است‏(لباب الالباب ج 2 ص 2):
يارم سپند اگرچه بر آتش همى فگند
از بهر چشم تا نرسد مرو را گزند
او را سپند و آتش نايد همى بكار
با روى همچو آتش و با خال چون سپند
و نظامى عروضى‏( چهار مقاله چاپ ليدن ص 26) گفته است كه احمد بن عبد اللّه الخجستانى روزى در بادغيس اين دو بيت را در ديوان حنظله بادغيسى خواند:
مهترى گر بكام شير درست‏
شو خطر كن ز كام شير بجوى‏
يا بزرگى و عزّ و نعمت و جاه‏
يا چو مردانت مرگ روباروى‏
اين احمد بن عبد اللّه الخجستانى از امراى آل طاهر بود كه بعد از انقراض آن سلسله به خدمت امراى صفارى رفت و در خراسان مقامات عاليه يافت تا در سال 262 بدست غلامان خود كشته شد(كامل التواريخ حوادث 262). نسبت استماع دو بيت اخير را به جدّ سامانيان هم داده‏اند (تاريخ گزيده ص 20)  هدايت گفته است‏ ( مجمع الفصحا ج 1 ص 199) كه ظهور حنظله بادغيسى در سده دوم از هجرت بود و وفاتش در سنه 219 اتفاق افتاد. سال وفات او در شاهد صادق 220 ذكر شده است و قبول هريك ازين دو تاريخ براى وفات شاعر بسيار دشوارست ولى از روى قرائن مختلف ميتوان بتحقيق گفت كه حنظله در نيمه اول قرن سوم هجرى ميزيست و اگر چنين باشد زمان شاعرى او مقدّم بر عهد شعراى دربار يعقوب بن ليث بوده است. اما ابياتى كه به حنظله نسبت داده‏اند در انسجام و فصاحت به درجه‏ ای است كه آنها را با قياس به اشعار اواخر قرن سوم و اوايل قرن چهارم نميتوان از جمله اقدم اشعار فارسى درى شمرد مگر آنكه ابيات منسوب به اين شاعر بعد از و بنابر رسم معهود اصلاح شده باشد. هدايت حنظله را معاصر فيروز مشرقى و وفات فيروز را در 283 دانسته و بنابرين خود قول خويش را نقض كرده است.
محمود ورّاق هروى– هدايت او را «معاصر ملوك طاهريه و صفاريه» دانسته و گفته است «تاريخى نيكو قلمى نموده گويند كنيزكى داشته صاحب حسن صورت و محمد بن طاهر طالب آن شده با دو هميان زر به خانه او اندر آمده چون معلوم نمود كه‏ خواجه و كنيزك را بيكديگر تعلّق خاطرست آن خواهش را عين بى‏انصافى دانسته زرها را بخواجه بخشيده بيرون آمد! از اشعار او چيزى در ميان نيست الا اين دو بيت(مجمع الفصحا ج 1 ص 511):
نگارينا به نقد جانت ندهم‏
گرانى در بها ارزانت ندهم‏
گرفتستم بجان دامان وصلت‏
نهم جان از كف و دامانت ندهم
 درباره سال وفات و شعر روان و منسجم اين شاعر هم همان اعتراض در ميانست كه درباره حنظله بادغيسى داشتيم.
فيروز مشرقى– تذكره‏نويسان او را معاصر عمرو بن ليث (265- 287) دانسته و وفات او را در سال 283 نوشته و اين دو بيت را از او نقل كرده‏اند:
مرغيست خدنگ اى عجب ديدى
مرغى كه شكار او همه جانا
داده پر خويش كركسش هديه
تا نه بچه ‏اش برد بمهمانا
(اين مصراع را همه جا«تا بچه ‏اش را برد بمهمانا» ضبط كرده‏اند و صورت منتخب در فوق صحيح است)
***
سرو سيمين ترا در مشك تر
زلف مشكين تو سرتاپا گرفت‏
و اين ابيات را نيز بنام او در لغت فرس و المعجم يافته‏ايم:
بخطّ و آن لب و دندانش بنگر
كه همواره مرا دارند در تاب‏
يكى همچون پَرَن بر اوج خورشيد
يكى چون شايْوَرْدْ از گرد مهتاب
(لغت فرس اسدى چاپ تهران ص 87)
***
نوحه‏گر كرده زبان چنگ حزين از غم گل
موى بگشاده و بر روى زنان ناخونا
گه قنينه بسجود افتد از بهر دعا
گه ز غم برفگند يك دهن از دل خونا
(المعجم چاپ تهران ص 224)
 ابو سليك گرگانى– عوفى او را معاصر عمرو بن ليث شمرده است و بنابرين‏ معاصر فيروز مشرقى بود. منوچهرى او را در شمار شعراى قديم خراسان ذكر كرده و نام وي را همرديف استادان بزرگ پيش از خود آورده است(بو العلاء و بو العباس و بو سليك و بو مثل/و آنكه آمد از نوايح و آنكه آمد ازهرى).‏
ابيات ذيل در تذكره‏ها به نام او ضبط است:
خون خود را گر بريزى بر زمين
 به كه آبِ روى ريزى در كنار
بت ‏پرستنده به از مردم‏پرست
 پند گير و كار بند و گوش دار
***
بمژه دل ز من بدزديدى
اى بلب قاضى و بمژگان دزد
مزد خواهى كه دل ز من ببرى
اين شگفتى كه ديد دزد بمزد
منابع:
تاریخ ادبیات در ایران،ذبیح الله صفا،انتشارات فردوس،چ هشتم،1378
تاريخ ادبيات ايران از فردوسى تا سعدى،ادوارد براون،ترجمه فتح الله مجتبائى و غلام حسين صدرى افشار،انتشارات مروارید،چ چهارم،1367
تاریخ اجتماعی ایران،مرتضی راوندی،انتشارات نگاه،چ دوم،1382(جلد هشتم،بخش اول)
Advertisements
این نوشته در ادبیات ارسال شده و با برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

1 پاسخ برای نخستین شاعران پارسی گوی پس از حمله اعراب(قسمت دوم)

  1. M.HEYDARI :گفت

    BA DORUDE FARAVAN MAGHALATETAN RA BARAYAM MAIL KONID
    BA SEPAS
    M.HEYDARI

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s