جشن مهرگان به روایت ابوریحان بیرونی

مقدمه:
در میان تمام جشنهایی که در ایران باستان متداول بود،دو جشن از همه بزرگتر و مهمتر بودند؛یکی نوروز و دیگری مهرگان.مهرگان از روز مهر تا روز رام شانزدهمین تا بیست و یکمین روز مهر(10 تا 16 مهر خورشیدی) ادامه دارد.روز اول را مهرگان عامه و روز آخر را مهرگان خاصه می گویند.این جشن مربوط به فرشته مهر که در اوستا میترا به معنی نور خورشید،مهر،محبت،عهد و پیمان می باشد نامیده می شود.روایت است که فریدون شاه پیشدادی در این روز به رهبری کاوه آهنگر بر ضد ضحاک ستمگر چیره شد و ضحاک را در کوه دماوند حبس نموده است و فریدون تاج پادشاهی بر سر نهاد.فرشتگان در جشن مهرگان به یاری فریدون آمدند و در آخرین روز مهرگان که رام نام دارد ضحاک در کوه دماوند به زندان افتاد.روایت این عید بزرگ را از ابوریحان بیرونی ادامه می دهیم.
ابوریحان بیرونی می نویسد: مهرماه روز اول آن هرمزد روز است و روز شانزدهم آن مهر است که عید بزرگی است و به مهرگان معروف است که خزان دوم باشد و این عید مانند دیگر اعیاد برای عموم مردم است و تفسیر آن دوستی جان است و گویند که مهر نام آفتاب است و چون دز این روز آفتاب برای اهل عالم پیدا شد این است که این روز را مهرگان گویند و دلیل بر این گفتار آن است که از این آیین ساسانیان در این روز بود که تاجی را که آفتاب بر او بود به سر می گذاشتند و آفتاب بر چرخ خود در آن تاج سوار بود…
می گویند سبب اینکه این روز را ایرانیان بزرگ داشته اند آن شادمانی و خوشی است که مردم شنیدند فریدون خروج کرده پس از آنکه کاوه بر ضد ضحاک بیور اسب خروج نموده بود و او را مغلوب و منکوب ساخته است؛مردم را به فریدون خواند و کاوه کسی است که بادشاهان ایران به رایت او تیمن می جستند و علم کاویانی از پوست خرس بود و برخی هم گفته اند از پوست شیر بوده و آنرا درفش کاویان نامیدند که پس از او به جواهر و طلا و زیور کردند.
نیز گفته اند در این روز فزشتگان برای یاری فریدون آمدند و در خانه های پادشاهان اینطور در این ماه رسم شده که در صحن خانه مرد دلاوری هنگام طلوع آفتاب می ایستد و به آوازی بلند می گوید: ای فرشتگان به دنیا پایین آیید و شیاطین و اشرار را قلع و قمع کنید و از دنیا آنرا دفع نمایید. و می گویند خداوند زمین را گسترانید و کالبدها را برای آنانکه محل ارواح باشد آفرید و در ساعتی از این روز بود که خداوند ماه را که کره ای سیاه و بی فروغ بود بها و جلا بخشید و بیدن سبب گفته اند که ماه در مهرگان از آفتاب برتر است و فرخنده ترین ساعات آن ماه است.
سلمان فارسی می گوید ما در عهد زردشتی بودن می گفتیم خداوند برای زینت بندگان خود یاقوت را در نوروز و زبرجد را در مهرگان بیرون آورد و فضل این دو بر ایام مانند فضل یاقوت و زبرجد است به جواهر دیگر.
ایرانشهری می گوید که خداوند از نور و ظلمت بین نوروز و مهرگان پیمان گرفت.
سعید بن فضل می گوید که علمای ایران گفته اند که قله کوه شاهین در همه ایام تابستان همواره سیاه دیده می شود و در بامداد مهرگان سپیده دیده می گردد و چنین به نظر می آید که بر آن برفی است و این مطلب چه هوا صاف باشد و چه ابر هر دو یکسان است و در هر زمان یکنواخت است.
کسروی می گوید من از موبد متوکلی شنیدم که میگفت در روز مهرگان آفتاب میان نور و ظلمت طلوع می کند و ارواح را در اجساد می میراند و بدین جهت ایرانیان آن را میرگان نیز گفته اند.
اصحاب نیرنگ گفته اند هر کسی بامداد مهرگان قدری انار بخورد و گلاب ببوید،آفات بسیاری از او دفع می شود.
اما آن دسته از ایرانیان که به تاویل قائلند،برای این قبیل مطالب تاویل قائل می شوند و مهرگان را دلیل بر قیامت و آخر عالم می دانند به این دلیل که هر چیزی که دارای نمو باشد در اینروز به منتهای نمو خود می رسد و مواد نمو از آن منقطع می شود و حیوان در این روز از تناسل باز می ماند چنانکه نوروز را از آنچه در مهرگان گفته شده بعکس است و آنرا را آغاز عالم می دانند.
رام روز یا مهرگان بزرگ:
روز بیست و یکم رام روز است که مهرگان بزرگ باشد و سبب این عید آن است که فریدون به ضحاک ظفر یافت و او را بقید اسارت درآورد و چون ضحاک را پیش فریدون بردند ضحاک گفت مرا به خون جدت مکش و فریدون از راه انکار این قول گفت آیا طمع کرده ای که با جم پسر و یجهان در قصاص همسر و قرین باشی بلکه من تو را به خون گاو نری که در خانه جدم بود میکشم،سپس بفرمود تا او را بند کردند و در کوه دماوند حبس نمودند و مردم از شر او راحت شدند و این روز را عید دانستند و فریدون مردم را امر کرد که گشتی به کمر بندند و زمزمه کنند و در هنگام طعام سخن نگویند برای سپاس گذاری خدامندی که ایشان را پس از هزار سال ترس بار دیگر در ملک خود تصرف داد و این کار در ایشان سنت و عادت ماند.
منابع:
آتار الباقیه ابوریحان بیرونی،ترجمه اکبر داناسرشت،چاپ پنجم،سال 1386 (صص337 – 340)
سالنامه راستی (چاپ انجمن زرتشتیان)
Advertisements
این نوشته در تاریخ ارسال شده و با , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s