نهضت های ملی ایرانیان؛قیام مقنع

بعد از قتل ابومسلم از جمله نهضت‌ ­های پرجوش‌وخروش، قیام المقنع در ایران بود.نام واقعی او هاشم بود و در روستایی در اطراف مرو به دنیا آمد. او به دلیل کور بودن یک چشمش از ماسک استفاده می­ کرد و به‌ این‌ سبب او را مقنع می­ خواندند.(ابن اثیر،1371: 15/ 293)
صاحب تاریخ بخارا ضمن شرح بلندی از وی می نویسد که پیشه او رختشویی بود و پس از آن به علم آموختن پرداخت و از هر دانش بهره برد؛بسیار زیرک بود و کتب پیشینیان را خوانده بود.(نرشخى، 1363:  90)
اولین مرحله از فعالیت ضد اسلامی او پس از کشته شدن ابومسلم آشکار شد؛جایی که او معتقد به تناسخ بود و ابومسلم  را برتر از محمد بن عبدالله می دانست(ابن اثیر، 1371: 15/ 293). او به وسیله عامل خلیفه دستگیر و به بغداد فرستاده شد و در بازگشت دوباره به مرو مرحله جدیدی از فعالیت خود را اجرا کرد؛در تاریخ بخارا آمده است: چون خلاص يافت به مرو باز آمد، و مردمان را گرد كرد، و گفت دانيد كه من كيستم، مردمان گفتند: تو هاشم بن حكيمى، گفت غلط كرده‏ ايد، من خداى شمايم، و خداى همه عالم. و گفت من خود را به هر كدام نام خواهم خوانم، و گفت من آنم كه خود را به صورت آدم به خلق نمودم، و باز به صورت نوح، و باز به صورت ابراهيم، و باز به صورت موسى، و باز به صورت عيسى، و باز به صورت محمد، و باز به صورت ابو مسلم، و باز به اين صورت كه مى ‏بينيد. مردمان گفتند ديگران دعوى پيغمبرى كردند، تو دعوى خدائى مى‏ كنى، گفت ايشان نفسانى بودند من روحانى‏ ام، كه اندر ايشان بودم، و مرا اين قدرت هست كه خود را به هر صورت كه خواهم بنمايم(نرشخى، 1363: 91).
نرشخی درباره نحوه دعوت او و همچنین پیروزی های مقنع می نویسد:
… نامه ‏ها نوشت به هر ولايتى، و به داعيان خويش داد و اندر نامه چنين نوشت كه:
بسم الله الرحمن الرحيم، من هاشم بن حكيم سيد السادات الى فلان بن فلان الحمد للّه الذى لا اله الا هو، اله آدم و نوح و ابراهيم و عيسى و موسى و محمد و ابو مسلم، ثم ان للمقنع القدرة و السلطان و العزة و البرهان. به من گرويد، و بدانيد كه پادشاهى مراست. و عزّ و كردگارى مراست و جز من خداى ديگر نيست.و هر كس كه به من گرود بهشت او راست، و هر كه نگرود دوزخ او راست.هنوز به مرو بود و داعيان به هر جاى بيرون كرد، و بسيار خلق را  از راه دين بيرون برد و به مرو مردى بود از عرب نام او عبد الله بن عمرو ، به وى بگرويد، و دختر خود به وى داد به زنى، و اين عبد الله از جيحون بگذشت، و به نخشب و به كش آمد، و هر جاى خلق را دعوت كردى به دين مقنع، و خلق بسيار را از راه ببرد، و اندر كش و روستاى كش بيشتر بودند، و نخستين ديهى كه به دين مقنع در آمدند، و دين او ظاهر كردند، ديهى بود در كش، نام آن ديهه سوبخ، و مهتر ايشان عمر سوبخى بود، ايشان خروج كردند، و امير ايشان مردى بود از عرب پارسا، وى را بكشتند. و اندر سغد اغلب ديه ها به دين مقنع در آمدند، و از ديه هاى بخارا بسيار  كافر شدند، و كفر  آشكارا كردند، و اين فتنه عظيم شد، و بلا بر مسلمانان سخت شد(نرشخى، 1363: 91-92).
مقنع به قدری در کار خود موفق بود که باعث شد مهدی خلیفه عباسی احساس خطر کند:
… و سفيد جامگان بسيار شدند، و مسلمانان اندر كار ايشان عاجز شدند، و نفير به بغداد رسيد، و خليفه مهدى بود اندر آن روزگار، تنگدل شد. و بسيار لشكرها فرستاد به حرب وى، و به آخر خود آمد به نشابور به دفع آن فتنه. و مى‏ ترسيد و بيم آن بود كه اسلام خراب شود، و دين مقنع همه جهان بگيرد. (نرشخى، 1363: 93)
نخستین شورش پیروان مقنع در بخارا روی داد که شب هنگام در روستای نمجکت به مسجد رفتند و موذن و 15 نفر دیگر را کشتند. (نرشخى، 1363: 93)
و سرانجام آخرین لحظات زندگانی مقنع نیز در تاریخ ماندگار شد. ابن طقطقى‏ می نویسد:
سپاه مهدى همچنان او را محاصره كردند تا آنكه المقنّع و يارانش به ستوه آمده بسيارى از ايشان امان خواستند، و جز نفرى چند در قلعه‏اى كه در محاصره بود با وى نماندند. المقنّع نيز آتشى انبوه افروخته آنچه چارپا و متاع و لباس در قلعه بود سوزانيد، و سپس زنان و فرزندان و ياران خويش راگرد آورد و به ايشان گفت: هر يك از شما كه مى‏خواهد با من به آسمان پرواز كند خود را در اين آتش بيفكند، و از ترس آنكه مبادا جثّه او و خانواده‏اش به دست دشمن بيفتد همگى خويشتن را در آتش افكندند، چون جملگى سوختند درهاى قلعه گشوده شد، و سپاه مهدى داخل شده آنرا خالى و ويران يافتند(ابن طقطقى،1360: 245).
منابع:
نرشخى، 1363: تاريخ بخارا، ترجمه ابونصراحمد بن محمد بن نصر القباوى،تلخيص محمد بن زفر بن عمر، تحقيق محمد تقى مدرس رضوى،تهران،انتشارات توس
ابن اثیر،1371:تاریخ کامل، ترجمه ابو القاسم حالت و عباس خليلى،تهران،انتشارات مؤسسه مطبوعاتى علمى
ابن طقطقى،1360: تاريخ فخرى،ترجمه محمد وحيد گلپايگانى،تهران،بنگاه ترجمه و نشر كتاب
Advertisements
این نوشته در تاریخ ارسال شده و با , , , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s